Từ hành trình thực tế đến những nốt nhạc tri ân
Ca khúc "Anh về" ra đời từ những rung động vô cùng sâu sắc và có thật của tác giả. Nhạc sĩ Ngọc Hòa chia sẻ, ông không thể nào quên cảm xúc nghẹn ngào từ hành trình đón hài cốt liệt sĩ (người anh của một đồng đội cũ ở Quân chủng Phòng không - Không quân) từ nghĩa trang Kon Tum về với quê hương Hải Dương (củ). Hay chính hình ảnh thực tế khi gia đình đón người cậu ruột của ông sau mấy chục năm hy sinh trên đất bạn Lào xa xôi mới được trở về đất mẹ.
Chính những giọt nước mắt của ngày trở về ấy đã khơi nguồn cảm hứng để tác giả Lưu Đức Hài viết nên bài thơ "Đón anh về". Khi chạm vào những vần thơ đầy tính cụ thể ấy, nhạc sĩ Ngọc Hòa đã trăn trở, thay đổi ca từ để hình ảnh người lính mang tính khái quát hơn, phù hợp với mọi miền quê hương, đất nước.
"Đúng như vậy, đây là một ca khúc ở thể loại chính ca, vừa mang tính ngợi ca người lính, vừa thắp lên niềm tự hào thiêng liêng của dân tộc Việt Nam anh hùng." — Nhạc sĩ Ngọc Hòa
Âm nhạc hòa quyện cùng "Mệnh lệnh từ trái tim"
"Anh về" được viết ở nhịp 6/8 với tốc độ "Chậm vừa - Sâu lắng". Tác phẩm sử dụng cấu trúc hai đoạn A và B. Ở đó, mô-típ "Anh về... Anh trở về..." liên tục được lặp lại, dịch chuyển trên các cao độ và trường độ khác nhau. Sự lặp đi lặp lại bền bỉ ấy trong thủ pháp âm nhạc chính là biểu tượng cho bước chân không mệt mỏi của hơn 24 đội tìm kiếm quy tập cùng hàng trăm tổ đội ngoài thực địa. Họ đang chạy đua với thời gian, bất chấp bom mìn nguy hiểm tại các vùng lõi như Vị Xuyên, hay xuyên qua biên giới Lào, Campuchia để thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng.
Ở đoạn cao trào, câu hát "Anh trở về không mang quân phục, chỉ còn đây gói nhỏ hình hài" kết hợp nốt ngân cao rồi rơi xuống đột ngột khiến người nghe thắt lòng. Bằng việc khéo léo đưa vào một chút ly điệu, nhạc sĩ Ngọc Hòa đã biến một sự thật khốc liệt thành những thanh âm đầy thiêng liêng, sâu lắng. Hình ảnh "cha già nâng anh trên tay, quê hương đón anh về" hiện lên vừa xót xa nhưng cũng đầy ắp sự thanh thản, hạnh phúc của ngày đoàn viên.
Sự thấu hiểu sâu sắc
Một điểm đặc biệt làm nên giá trị của "Anh về" chính là cấu trúc khúc thức mở. Bài hát kết thúc bằng một dấu ngắt và ký hiệu nhắc lại giống như một vòng tròn bất tận. Đó không đơn thuần là kỹ thuật âm nhạc, mà là sự phản ánh thực tế khốc liệt của lịch sử: hiện vẫn còn hơn 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và gần 300.000 mộ an táng trong các nghĩa trang chưa có thông tin.
Hành trình tìm kiếm ấy đang cực kỳ cấp bách khi thời gian trôi qua, địa hình thay đổi, nhân chứng ít dần và thân nhân các anh ngày một già yếu. Với tư cách là một nhạc sĩ – một người lính có nhiều năm công tác trong quân đội, nhạc sĩ Ngọc Hòa bày tỏ sự thấu hiểu sâu sắc đối với những gian nan, vất vả của đồng đội hôm nay ngoài thực địa. Qua nhịp điệu của tác phẩm, ông muốn gửi gắm niềm đau đáu, một lời thúc giục từ trái tim để người nghe cùng hướng về hành trình tìm kiếm đầy nhân văn này.
Biến câu hát thành hiện thực trọn vẹn
Nếu như trong ca khúc, câu hát "Anh nằm trên cao nguyên hùng vĩ, ngút ngàn xanh" được viết bằng sự tưởng tượng nghệ thuật, thì ngoài đời thực, cái "ngút ngàn xanh" ấy đang được bảo bọc bởi hơn 360 đội rà phá bom mìn cùng hàng ngàn chiến sĩ đang rà từng mét đất ở Vị Xuyên.
Không chỉ bằng bầu máu nóng, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" hôm nay đang có sự đồng hành mạnh mẽ của công nghệ hiện đại. Từ ra-đa xuyên đất tìm kiếm các hố mộ tập thể tại Quảng Ngãi cho đến các phần mềm số hóa thông tin ADN của Viettel... tất cả đều hướng tới mục tiêu đẩy nhanh tiến độ quy tập 7.000 hài cốt và lấy mẫu 230.000 mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin.
Khi nốt nhạc cuối cùng ngân lên: "nén hương thơm mang nghĩa nặng tình sâu... quê hương đón Anh về" , tác phẩm "Anh về" đã không còn nằm trên trang giấy. Nó đã hòa vào dòng chảy thực tế, trở thành khúc nhạc đồng hành, cùng toàn Đảng, toàn dân gọi tên và đón các anh trở về trong vòng tay ấm áp của đất mẹ.
