Với hơn 500 ca khúc, trong đó có hơn 300 ca khúc dành cho tuổi thơ, nhạc sĩ Trần Minh Cường là một tác giả có nhiều sáng tác, tâm huyết và quan tâm đến đời sống tinh thần của các em thiếu nhi. Các ca khúc tuổi thơ của nhạc sĩ có âm điệu vui tươi, rộn ràng, nhí nhảnh, mang đậm âm hưởng dân ca các dân tộc thiểu số, được các em yêu thích, ca hát. Dưới đây là cuộc trao đổi giữa phóng viên (PV) âm nhạc với nhạc sĩ Trần Minh Cường (TMC) về các sáng tác ca khúc thiếu nhi của anh.
PV: Xin chào nhạc sĩ Trần Minh Cường. Nhạc sĩ có thể chia sẻ cơ duyên nào đã đưa anh đến với các sáng tác ca khúc cho thiếu nhi?
TMC: Cơ duyên đưa tôi đến với việc sáng tác các ca khúc thiếu nhi bắt đầu từ những năm tôi làm công tác thanh thiếu nhi tại Quận đoàn Quận 7. Trong quá trình tham gia tổ chức và thực hiện các chương trình, tôi nhận thấy nhu cầu về các ca khúc mới gần gũi với cuộc sống và phù hợp với các em là rất lớn.
Chính vì vậy, tôi bắt đầu sáng tác những bài hát nhằm phục vụ các chương trình văn nghệ do mình dàn dựng hoặc sáng tác thêm cho các sinh hoạt tập thể và các hoạt động giáo dục dành cho thiếu nhi. Từ những sáng tác ban đầu đó, sự yêu thích viết nhạc cho trẻ em trong tôi ngày càng lớn dần, trở thành một phần quan trọng trong hành trình nghệ thuật của tôi. Và hành trình viết nhạc của tôi bắt đầu từ lúc đó.
PV: Các khúc đầu tay của anh được ra đời khi nào?
TMC: Ca khúc đầu tay của tôi được mang tên là “Trên đỉnh núi ngắm ngàn mây” được sáng tác trong một chuyến đi thực tế đến bản Cát Cát ở Sapa. Đó là vào một buổi sáng sớm, khi màn sương còn phủ kính cả sườn đồi, tiếng gà rừng báo hiệu một ngày mới, đứng giữa không gian hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc, tôi nhìn thấy những đám mây trắng bồng bềnh trôi qua các triền núi, những người phụ nữ H’ Mông địu con lên nương và những em nhỏ trong trang phục truyền thống vui vẻ đến trường. Khung cảnh ấy rất bình yên, đầy sức sống đã mang đến cho tôi một nguồn cảm hứng đặc biệt.
Những giai điệu đầu tiên đến rất tự nhiên, như hòa cùng tiếng gió núi và tiếng suối chảy nơi bản làng, tôi muốn viết một bài hát ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên vùng cao, đồng thời gửi gắm hình ảnh trong trẻo, hồn nhiên, những ước mơ đẹp của trẻ em dân tộc thiểu số. Bài hát “Trên đỉnh núi ngắm ngàn mây” không chỉ là ca khúc đầu tay của tôi mà còn là dấu mốc mở đầu cho hành trình sáng tác những tác phẩm cho thiếu nhi. Đặc biệt là các ca khúc giới thiệu về vẻ đẹp văn hóa và cuộc sống của đồng bào các dân tộc ở Việt Nam.
"Trên đỉnh núi ngắm ngàn mây" ca khúc đầu tay của nhạc sĩ Trần Minh Cường do Si Si và tốp ca trình bày.
PV: Chúng tôi được biết anh đã sáng tác hơn 500 ca khúc, trong đó có hơn 300 ca khúc cho thiếu nhi. Vậy, anh có thể chia sẻ tiêu chí để có một ca khúc được các em ca hát là gì?
TMC: Đối với tôi, để một ca khúc được các em thiếu nhi yêu thích và cất lên giọng hát một cách tự nhiên, trước hết cần phải có sự gần gũi với thế giới của trẻ em, giai điệu phải trong sáng, dễ nhớ, dễ hát, ca từ phải dản dị, giàu hình ảnh và mang đến cho các em những cảm xúc tích cực nữa. Quan trọng hơn là bài hát phải kể được một câu chuyện hoặc gợi mở cho các em về sự tò mò, khám phá về cuộc sống xung quanh.
Trong hơn 500 ca khúc mà tôi đã sáng tác thì có hơn 300 ca khúc dành cho thiếu nhi. Đặc biệt là phần lớn trong số đó là những bài hát về 53 dân tộc thiểu số Việt Nam. Tôi mong muốn thông qua âm nhạc giúp các em hiểu hơn về trang phục, phong tục, tiếng nói, lễ hội và những nét đẹp văn hóa của các dân tộc anh em trên khắp mọi miền đất nước.
Khi các em vừa hát, vừa học hỏi và cảm nhận được niềm tự hào về sự đa dạng văn hóa của Việt Nam, đó chính là sự thành công lớn nhất của người sáng tác. Và tôi sáng tác cũng rất nhiều. Đối với tôi, việc đưa văn hóa và hình ảnh của 53 dân tộc thiểu số anh em đến với các em thiếu nhi đã làm cho tôi cảm thấy hạnh phúc. Và là thành công mà tôi ghi nhận cho mình.
Tôi tin rằng: một ca khúc thiếu nhi hay không chỉ để các em hát hôm nay mà còn có thể lưu giữ trong kí ức các em những hình ảnh đẹp về gia đình, quê hương, đất nước và cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
PV: Điều gì anh cảm thấy yêu thích khi sáng tác ca khúc cho thiếu nhi?
TMC: Điều tôi yêu thích khi sáng tác ca khúc cho thiếu nhi chính là sự hồn nhiên, trong trẻo và chân thật của các em. Trẻ em luôn đón nhận âm nhạc bằng cảm xúc tự nhiên nhất. Vì vậy, người viết cũng phải sáng tác bằng những tình cảm chân thật nhất. Mỗi khi nhìn thấy các em vui vẻ hát vang những ca khúc của mình trên sân khấu, trong lớp học hay các hoạt động cộng đồng, bản thân tôi cảm nhận được một niềm hạnh phúc rất lớn lao.
Bên cạnh đó, tôi luôn xem âm nhạc dành cho các em thiếu nhi là một cách để gieo những hạt mầm tốt đẹp vào tâm hồn trẻ nhỏ. Thông qua những bài hát về quê hương, lịch sử, văn hóa và 53 dân tộc anh em của Việt Nam, tôi mong các em thêm yêu đất nước mình, tự hào về bản sắc dân tộc và biết trân trọng những giá trị truyền thống. Đó cũng là động lực để tôi tiếp tục sáng tác và dành nhiều tâm huyết cho âm nhạc thiếu nhi trong những năm qua.
PV: Anh hiện đang công tác tại Đài PTTH TP.Hồ Chí Minh, công việc này có ảnh hưởng thế nào đến các sáng tác ca khúc cho thiếu nhi của anh?
TMC: Hiện nay, tôi đang công tác tại Đài PTTH TP.Hồ Chí Minh (HTV) với vai trò là biên tập viên. Bên cạnh đó tôi còn tham gia đạo diễn nhiều chương trình nghệ thuật, văn hóa và giáo dục. Ngoài sáng tác âm nhạc, tôi cũng dành nhiều thời gian cho việc nghiên cứu, viết sách tham khảo, học thuật và sáng tác văn học.
Tôi cho rằng những công việc này hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình sáng tác các ca khúc thiếu nhi. Công việc biên tập sản xuất chương trình giúp tôi có cơ hội tiếp xúc với nhiều đối tượng khán giả, đặc biệt là khán giả thiếu nhi. Từ đó hiểu hơn tâm lý, sở thích và nhu cầu của các em. Công việc đạo diễn giúp tôi hình dung ra những ca khúc sẽ được thể hiện trên sân khấu như thế nào trong chương trình trường hình hay các hoạt động cộng đồng để bài hát gần gũi và dễ lan tỏa hơn.
Trong khi đó, việc nghiên cứu và viết sách giúp tôi có thêm nhiều kiến thức lịch sử, văn hóa, đời sống các vùng miền, đặc biệt là văn hóa 53 dân tộc thiểu số Việt Nam. Đây cũng chính là nguồn chất liệu quý giá để tôi đưa vào các sáng tác thiếu nhi. Còn văn học giúp tôi trau dồi thêm khả năng kể chuyện, xây dựng hình ảnh và cảm xúc trong ca từ. Có thể nói, tất cả những công việc này đều bổ trợ cho nhau, giúp tôi có thêm cảm hứng và chiều sâu để sáng tác những ca khúc thiếu nhi.
Tôi thấy công việc hiện tại rất suôn sẻ, được nhiều các bạn nhỏ và phụ huynh đón nhận. Đặc biệt là chương trình “Vườn âm nhạc” và các chương trình truyền hình dành cho thiếu nhi mà tôi tham gia biên tập, dàn dựng đã mang lại cho tôi rất nhiều trải nghiệm quý giá trong quá trình sáng tác.
Thông qua những chương trình này, tôi có cơ hội được tiếp xúc trực tiếp với các em nhỏ, lắng nghe cách các em cảm nhận âm nhạc, điều các em yêu thích là những câu chuyện gần gũi với cuộc sống của các em. Đó cũng là môi trường giúp tôi kiểm chứng những sáng tác của mình một cách chân thật nhất.
Khi nhìn thấy các em hào hứng hát theo, ghi nhớ giai điệu hay đồng cảm với nội dung bài hát, tôi hiểu được đâu là những yếu tố cần có trong một ca khúc dành cho thiếu nhi. Chính vì vậy, nhiều sáng tác của tôi được hình thành từ những quan sát thực tế trong quá trình làm chương trình, đặc biệt là “Vườn âm nhạc”. Không chỉ là một chương trình giải trí mà nó còn là nơi tôi có thể lồng ghép những giá trị giáo dục, lịch sử và văn hóa dân tộc thông qua âm nhạc. Đó cũng là định hướng mà tôi luôn theo đuổi trong các sáng tác của mình, dùng âm nhạc để giúp các em vui chơi, khám phá vẻ đẹp của quê hương, đất nước và văn hóa của cộng đồng 53 dân tộc Việt Nam của chúng ta.
PV: Anh có thể kể cho các em thiếu nhi biết về một kỷ niệm khó quên khi đi sáng tác và dàn dựng ca khúc cho thiếu nhi không?
TMC: Có rất nhiều kỷ niệm đáng nhớ trong quá trình sáng tác và dàn dựng chương trình dành cho thiếu nhi. Nhưng có lẽ, tôi nhớ nhất là một chuyến đi thực tế ở vùng núi phía Bắc để tìm chất liệu sáng tác về thiếu nhi dân tộc thiểu số. Hôm đó, vừa dứt cơn mưa lớn, con đường vào bản rất là trơn trợt. Tôi phải đi bộ khá xa mới đến được điểm trường đó. Khi đến nơi, tôi bất ngờ thấy các em nhỏ đã ngồi ngay ngắn trong lớp từ rất sớm. Tôi cứ nghĩ là mình phải đi sớm hơn các em để quan sát. Nhưng mà cuối cùng, khi tôi đến nơi thì các em đã đến rồi.
Điều làm cho tôi xúc động là có một em bé phải đi bộ hơn một giờ đồng hồ qua núi, qua đồi để đến trường. Nhưng mà trên khuôn mặt vẫn nở nụ cười rất tươi, hai cái má phúng phính, hồng hồng rất dễ thương.
Trong giờ giao lưu, tôi có hỏi một cái em bé trai tầm khoảng 8 tuổi là: con thích những bài hát như thế nào hay con thích thể hiện những bài hát nào? thì bé đó trả lời là con thích hát về Bác Hồ … Nhưng mà, con cũng rất muốn chú sáng tác cho con một ca khúc để cho lớp con hát, bài hát về ba mẹ con, nhà con có được không?. Câu nói đó làm tôi suy nghĩ rất nhiều. Hôm đó, tôi ngồi cũng khá khuya, giữa không gian yên tĩnh của núi rừng, bên ánh lửa bập bùng, tôi đã viết những giai điệu đầu tiên cho ca khúc mới về tuổi thơ vùng cao.
Một năm sau, khi tôi hoàn thành ca khúc, tôi trở lại trường trình bày cho các em nghe, thì em bé đó đã không còn theo đuổi việc học trên trường đó nữa. Nhưng hôm đó ca khúc của tôi được các em hát rất to, vang cùng với ca sĩ của bên tôi đến nữa. Nhìn những khuôn mặt hồn nhiên cất tiếng hát về quê hương của mình khiến tôi cảm thấy mọi vất vả trong hành trình sáng tác đều trở nên thật là ý nghĩa. Đó cũng là một trong những kỷ niệm đẹp nhất mà tôi hiểu rằng âm nhạc có thể kết nối những trái tim mang đến niềm vui cho các em nhỏ dù các em ở bất cứ nơi đâu.
PV: Vậy anh có thể chia sẻ với các em thiếu nhi về một vài thành công trong sáng tác ca khúc cho tuổi thơ của mình?
TMC: Những điều mà khiến tôi hạnh phúc nhất không phải là số lượng ca khúc mà tôi đã sáng tác mà là việc những bài hát của mình được các em thiếu nhi đón nhận và hát lên trong cuộc sống hằng ngày.
Trong nhiều năm qua, nhiều ca khúc của tôi được phát sóng trên các Đài PTTH và xuất hiện trong các chương trình nghệ thuật dành cho thiếu nhi trên cả nước. Bên cạnh đó, nhiều bài hát còn được sử dụng trong các buổi sinh hoạt văn nghệ tại Trường học, Nhà thiếu nhi, Trung tâm văn hóa cũng như trong các hội thi, liên hoan và các cuộc giao lưu văn nghệ dành cho thiếu nhi. Mỗi khi thấy các em tự tin biểu diễn những ca khúc của mình trên sân khấu, tôi cảm thấy đó là một thành công rất lớn đối với một người sáng tác như tôi.
Đặc biệt là một số tác phẩm viết về văn hóa các dân tộc Việt Nam của tôi còn được lựa chọn trong các chương trình giao lưu văn hóa quốc tế, góp phần giới thiệu hình ảnh đất nước, con người, bản sắc văn hóa Việt Nam đến với bạn bè năm châu. Được chứng kiến, nghe thấy những giây điệu mang đậm màu sắc Việt Nam vang lên trong các buổi hoạt động giao lưu quốc tế là niềm tự hào và cũng là động lực để tôi tiếp tục sáng tác những ca khúc dành cho tuổi thơ, góp phần lan tỏa tình yêu quê hương, đất nước đến với thế hệ trẻ, đặc biệt là đến với các em thiếu nhi và một số vị phụ huynh. Tôi muốn phụ huynh quan tâm hơn đến các em và tìm hiểu thêm về văn hóa để có thể giải thích cho các em hiểu những nét đẹp văn hóa của dân tộc mình.
PV: Kế hoạch trong tương lai của anh là gì?
TMC: Trong thời gian tới, tôi mong muốn tiếp tục sáng tác thêm nhiều cái khúc mới dành cho thiếu nhi, đặc biệt là những tác phẩm giới thiệu về lịch sử, văn hóa, vẻ đẹp của cộng đồng.
Tôi hy vọng có thể xây dựng một kho tàng âm nhạc thiếu nhi mang đậm bản sắc Việt, giúp các em vừa hát, vừa khám phá những giá trị văn hóa của quê hương, đất nước, lịch sử nữa.
Bên cạnh công việc sáng tác, tôi cũng có dự định thực hiện nhiều chương trình nghệ thuật, sân khấu, truyền hình dành cho thiếu nhi kết hợp giữa âm nhạc, lịch sử, văn hóa, dân tộc. Tôi muốn đưa những câu chuyện đẹp của Việt Nam đến gần hơn với thế hệ trẻ bằng những hình thức thể hiện sinh động và hấp dẫn hiện đại hơn.
Ngoài ra, tôi còn muốn tiếp tục nghiên cứu, viết sách, phát triển các dự án nghệ thuật nhằm quảng bá văn hóa Việt Nam đến với bạn bè Quốc tế. Ước mơ lớn nhất của tôi là góp phần tạo nên những tác phẩm có giá trị lâu dài để các em thiếu nhi hôm nay thêm yêu quê hương, tự hào về dân tộc, trở thành những người giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam hiện tại và trong tương lai.
PV: Xin cảm ơn nhạc sĩ Trần Minh Cường./.
