Sinh ra và lớn lên tại Lũng Phìn, Hà Giang, Lý Mí Cường sớm tiếp xúc với những nhạc cụ truyền thống của cộng đồng người Mông. Từ niềm yêu thích ban đầu, anh tự mày mò học thổi sáo, làm nhạc cụ và từng bước nuôi dưỡng mong muốn theo đuổi nghệ thuật một cách chuyên nghiệp.
Những ngày đầu xuống Hà Nội học tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, hành trình ấy không phải lúc nào cũng thuận lợi. Dịch Covid-19 khiến việc học bị gián đoạn, Cường phải trở về quê và có khoảng thời gian chưa xác định rõ hướng đi của mình.
Bước ngoặt đến khi anh tham gia một dự án âm nhạc có sự phối hợp của Học viện Âm nhạc Việt Nam, Hội đồng Anh cùng các nghệ sĩ trong và ngoài nước. Với chàng trai 17 tuổi khi ấy, đây là cơ hội được làm việc trong môi trường chuyên nghiệp, tiếp cận những phương thức biểu đạt mới và đặc biệt được thực hành những chất liệu âm nhạc bản địa của chính cộng đồng mình.
“Dự án đã đánh thức một cậu bé 17 tuổi trong mình, khiến mình nghĩ rằng nếu theo con đường này thì mình sẽ theo hướng như thế nào”, Cường chia sẻ.
Sau dự án, anh tiếp tục nghiên cứu nhạc cụ dân tộc, tìm hiểu âm nhạc dân gian và thử nghiệm sáng tác. Hai lần giành quán quân tại các cuộc thi âm nhạc quốc tế ở Trung Quốc và Singapore không chỉ là dấu mốc đáng nhớ, mà còn giúp Cường tích lũy kinh nghiệm sân khấu, vượt qua áp lực tâm lý và có cơ hội giao lưu với bạn bè quốc tế.
Tại một cuộc thi ở Trung Quốc, cây khèn Mông mà Cường sử dụng thu hút sự chú ý của một thí sinh nhỏ tuổi. Sau cuộc thi, bạn chủ động xin chụp ảnh cùng anh và cây khèn. Với nam nghệ sĩ trẻ, sự tò mò ấy là một trải nghiệm đáng nhớ: một nhạc cụ quen thuộc với cộng đồng mình lại trở thành điều mới mẻ đối với một người trẻ đến từ nền văn hóa khác.
Những trải nghiệm quốc tế càng củng cố niềm tin của Ly Mí Cường rằng các giá trị bản địa hoàn toàn có thể tạo ra sự kết nối khi được giới thiệu bằng một cách phù hợp. Là một nghệ sĩ Gen Z theo đuổi âm nhạc truyền thống, Cường không lựa chọn giữ nguyên mọi thứ hay thay đổi hoàn toàn để chạy theo thị hiếu. Anh muốn tìm cách phát triển từ chính nền tảng dân gian.
Theo Ly Mí Cường, khoảng 95% chất liệu trong sáng tác vẫn được lấy từ nhạc cụ và âm nhạc truyền thống, 5% còn lại dành cho ý tưởng và sáng tạo cá nhân. Những kiến thức được học trong môi trường âm nhạc chuyên nghiệp được kết hợp với vốn hiểu biết về văn hóa cộng đồng giúp anh tạo nên những tác phẩm mang dấu ấn riêng. “Truyền thống thì mình yêu, mình muốn thực hành, mình muốn lan tỏa và muốn phát triển; còn nhạc trẻ thì mình nghe vì cảm xúc và những tâm tư của người trẻ”, Cường nói.
Với anh, truyền thống và hiện đại không nhất thiết phải đối lập. Những chất liệu vốn quen thuộc với cộng đồng hoàn toàn có thể trở nên mới mẻ với công chúng nếu được tiếp cận bằng một góc nhìn khác. Tinh thần ấy được thể hiện trong MV “Khèn Vọng Ước” - tác phẩm đầu tiên Cường sáng tác với cây khèn Mông là chất liệu trung tâm. Thông qua sản phẩm, anh muốn giới thiệu rộng hơn về cây khèn và những giá trị văn hóa gắn với nhạc cụ này.
MV được thực hiện tại Cao nguyên đá Đồng Văn, Hà Giang. Những không gian núi đá, dòng sông, cung đường vùng cao cùng hình ảnh con ngựa được đưa vào tác phẩm đã tái hiện một phần không gian văn hóa và đời sống quen thuộc của quê hương.
Để tìm được bối cảnh phù hợp, Cường cùng đạo diễn Thành Vàng dành hai ngày khảo sát. Một số địa điểm nằm trên những cung đường khó di chuyển, vốn là đường đi nương của người dân. Quá trình quay dự kiến kéo dài ba ngày nhưng cuối cùng thành bốn ngày do thời tiết và điều kiện địa hình.
Nếu phần hình ảnh đòi hỏi nhiều công sức, quá trình xử lý chất liệu âm nhạc cũng cần sự nghiên cứu kỹ lưỡng. Cường cho biết cây khèn có đặc điểm kỹ thuật phức tạp. Để đưa chất liệu từ những bài khèn cổ vào sáng tác mới, người thực hành phải hiểu cách vận hành của nhạc cụ, đồng thời lựa chọn những yếu tố phù hợp với tinh thần tác phẩm.
Với Cường, sáng tạo trên nền tảng truyền thống trước hết phải bắt đầu từ sự hiểu biết. Người nghệ sĩ cần hiểu nhạc cụ, hiểu văn hóa và cộng đồng nơi những chất liệu ấy hình thành. Khi đó, sự sáng tạo mới có thể mở ra những cách thể hiện mới mà vẫn giữ được mối liên hệ với nguồn cội.
Sau khi ra mắt, “Khèn Vọng Ước” nhận được sự quan tâm của khán giả, trong đó có những người thuộc cộng đồng Mông. Với Cường, sự đón nhận ấy có ý nghĩa bởi tác phẩm không chỉ là câu chuyện âm nhạc của cá nhân mà còn là cách một người trẻ kể về quê hương bằng ngôn ngữ của thế hệ mình.
Anh mong muốn người trẻ trong cộng đồng Mông tiếp tục tìm hiểu những giá trị văn hóa được hình thành qua nhiều thế hệ. Từ câu chuyện của cộng đồng mình, Ly Mí Cường cũng hy vọng người trẻ ở các cộng đồng khác quan tâm hơn đến những giá trị văn hóa của chính quê hương mình. Với Cường, gìn giữ văn hóa không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ như cũ. Người trẻ có thể tìm cách làm mới những chất liệu truyền thống miễn là sự sáng tạo ấy xuất phát từ sự hiểu biết và tôn trọng các giá trị bản sắc.
Hành trình ấy đang tiếp tục được mở rộng ra ngoài Việt Nam. Thời gian tới, Ly Mí Cường mang “Khèn Vọng Ước” cùng hai tác phẩm “Núi đêm” và “Rơi trên đá” biểu diễn tại Amsterdam, Hà Lan, trong một chương trình xúc tiến du lịch Việt Nam - Hà Lan và sự kiện liên quan đến đường bay Việt Nam - Amsterdam. Đặc biệt, Cường sẽ kết hợp với một DJ người Hà Lan trong phần biểu diễn. Hai nghệ sĩ có thời gian tập luyện trực tiếp tại Hà Lan để tạo nên một tiết mục kết hợp giữa âm nhạc truyền thống Việt Nam và cách thể hiện hiện đại.
Từ những thanh âm quen thuộc của quê hương, Ly Mí Cường đang tìm một cách kể mới để văn hóa bản địa được tiếp cận rộng rãi hơn. Với anh, mỗi sân khấu mới không chỉ là một bước tiến trên con đường nghệ thuật, mà còn là cơ hội để những câu chuyện về cộng đồng và bản sắc văn hóa được lắng nghe.
