Từ những nhân chứng lịch sử đến “mệnh lệnh của trái tim”
Từ những ký ức được trao truyền bởi các nhân chứng lịch sử đến quá trình khảo cứu hàng nghìn tư liệu của Việt Nam và Cuba, nhà báo Vương Xuân Nguyên đã dành nhiều tâm huyết thực hiện công trình 738 trang “Fidel Castro Ruz - Cuba trong trái tim nhân dân Việt Nam”. Cuốn sách không chỉ khắc họa chân dung một trong những nhà lãnh đạo có ảnh hưởng lớn của thế kỷ XX, mà còn góp phần lý giải chiều sâu của mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Cuba.
Trao đổi với phóng viên, nhà báo Vương Xuân Nguyên cho biết động lực lớn nhất để ông thực hiện công trình bắt nguồn từ những trải nghiệm đặc biệt trong quá trình làm báo. Ông từng có cơ hội tiếp xúc, lắng nghe nhiều tiền bối cách mạng am hiểu về Fidel Castro và quan hệ Việt Nam - Cuba, trong đó có Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà báo Đỗ Phượng và ông Cù Văn Chước - người từng giúp việc thân cận Chủ tịch Hồ Chí Minh.
“Chính những nhân chứng sống của lịch sử đã giúp tôi thấu hiểu sâu sắc hơn nghĩa tình thủy chung giữa hai dân tộc”, ông chia sẻ. Từ những ký ức ấy, công trình được hình thành như một cách tiếp nối, lưu giữ và lý giải một mối quan hệ hữu nghị đặc biệt bằng phương pháp nghiên cứu nghiêm túc.
Để Fidel tự kể câu chuyện của mình
Cuốn sách được triển khai theo bốn nội dung lớn: khát vọng tự do và bản lĩnh cách mạng của Fidel Castro; cuộc gặp gỡ và sự gắn kết giữa hai dân tộc Việt Nam - Cuba; những dấu ấn của Fidel đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam; và di sản ngoại giao, tư tưởng từ mối quan hệ Hồ Chí Minh - Fidel Castro.
Điểm đáng chú ý trong phương pháp thể hiện là tác giả hạn chế tối đa việc áp đặt nhận định chủ quan, thay vào đó để chính Fidel “lên tiếng” thông qua các bài diễn thuyết, cuộc phỏng vấn và phát biểu lịch sử. Theo nhà báo Vương Xuân Nguyên, cách tiếp cận này nhằm đưa người đọc đến gần hơn với một Fidel Castro bằng xương bằng thịt - một nhà lãnh đạo có tầm vóc lớn nhưng đồng thời gần gũi, chân thực qua từng lời nói và hành động.
Chân dung Fidel trong sách được xây dựng trên năm phẩm chất qua chính năm chữ cái ghép thành tên gọi “FIDEL”: Fidelidad - lòng trung thành; Internacionalismo - chủ nghĩa quốc tế; Dignidad - phẩm giá; Educación - tri thức và giáo dục; Líder - năng lực lãnh đạo. Qua đó, hình ảnh Fidel Castro hiện lên một cách sinh động, chân thực và khách quan, đồng thời làm nổi bật những giá trị tư tưởng, nhân cách và tầm vóc của một nhà lãnh đạo có ảnh hưởng sâu rộng.
Để xây dựng công trình, tác giả kết hợp phương pháp tiếp cận mang đậm tính báo chí với điều tra lịch sử. Quá trình sưu tầm, kiểm chứng và đối chiếu các nguồn tư liệu đặt ra nhiều thách thức, từ rào cản ngôn ngữ, sự thiếu đồng bộ giữa các nguồn tài liệu đến khối lượng tư liệu đồ sộ và yêu cầu kiểm chứng nghiêm ngặt. Bên cạnh đó là bài toán cân bằng giữa tính chính xác, khách quan của nghiên cứu với những cảm xúc của người viết về một mối quan hệ mà ông dành nhiều tình cảm.
Từ một lời hứa đến một tình hữu nghị vượt thời gian
Cuốn sách cũng đã nhắc đến một câu nói bất hủ của Lãnh tụ Fidel Castro “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” không đơn thuần là một thông điệp ngoại giao hay một lời tuyên bố chính trị mang tính khích lệ tinh thần thông thường mà còn chứa đựng những tầng sâu giá trị nhân văn.
Theo nhà báo, chiều sâu của lời cam kết ấy nằm ở sự đồng cảm giữa hai dân tộc trên tuyến đầu chống đế quốc, sự gắn kết về tư tưởng giữa Hồ Chí Minh và Fidel Castro, cùng sự kiên định của tình hữu nghị Việt Nam - Cuba qua những thăng trầm của lịch sử.
Tình cảm ấy cũng được Fidel thể hiện qua những lời nhận xét đầy xúc động về con người Việt Nam - những con người khiến ông liên tưởng đến những phẩm chất tốt đẹp, cao quý, tận tụy và anh hùng của nhân loại. Chính sự đồng điệu ấy góp phần tạo nên nền tảng tinh thần cho lời tuyên bố đã trở thành biểu tượng của tình hữu nghị Việt Nam - Cuba.
Từ lời khẳng định của Fidel Castro về những phẩm chất cao quý của người Việt Nam đến quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tình cảm gần gũi giữa nhân dân hai nước, có thể thấy tình hữu nghị Việt Nam - Cuba được hình thành trước hết từ sự đồng điệu về lý tưởng, sự chân thành và sẻ chia giữa hai dân tộc. Những tình cảm ấy đã vượt qua khoảng cách địa lý và thử thách của lịch sử, trở thành nền tảng tinh thần cho mối quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba.
Kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1960, tình hữu nghị, đoàn kết và hợp tác Việt Nam - Cuba không ngừng được vun đắp qua nhiều thế hệ. Trong hành trình ấy, tư tưởng và tình cảm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Lãnh tụ Fidel Castro vẫn là những giá trị có sức sống lâu dài, tiếp tục được kế thừa và lan tỏa trong quan hệ hai nước hôm nay.
Khi ký ức lịch sử trở thành hành trang hôm nay
Đáng chú ý, lời tựa của cuốn sách được Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Cuba tại Việt Nam trực tiếp chấp bút. Đại sứ quán Cuba cũng ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực của tác giả trong việc sưu tầm, hệ thống hóa tư liệu và xây dựng hệ giá trị FIDEL. Sự ghi nhận này góp phần cho thấy ý nghĩa của công trình trong việc lưu giữ và lan tỏa những giá trị của tình hữu nghị Việt Nam - Cuba.
Nhưng giá trị của cuốn sách, theo cách tác giả nhìn nhận, không chỉ nằm ở việc kể lại một chặng đường lịch sử. Từ câu chuyện Việt Nam - Cuba trong những năm tháng chiến tranh, tác phẩm đặt ra những suy ngẫm về lòng tin, sự thủy chung và cách các quốc gia có thể xây dựng những mối quan hệ hợp tác bền vững trong một thế giới nhiều biến động.
Tác phẩm “Fidel Castro Ruz - Cuba trong trái tim nhân dân Việt Nam” mang giá trị to lớn về mặt lịch sử, đồng thời cũng là kết tinh của những bài học mang tính nhân văn sâu sắc. Đồng thời thông qua tác phẩm, tác giả cũng gửi gắm nhiều thông điệp đến bạn đọc “Đặc biệt trong cuộc sống ngày nay khi có nhiều thứ xáo trộn, ta hãy luôn nhớ đến năm phẩm chất Fidel, luôn nhớ tới mối quan hệ giữa Việt Nam - Cuba để là bài học vượt qua những sóng gió tưởng như không thể. Những sự hy sinh đó ngày nay cần được thấm nhuần trong giới trẻ để có những hành động xây dựng mối quan hệ bền chặt tương xứng với những gì thế hệ cha ông đã vun đắp.”
