Hơn 30 năm công tác trong ngành y và gắn bó với sự nghiệp giảng dạy, Trung tướng, GS.TS.BS Lê Hữu Song đã trải qua nhiều chặng đường với những cung bậc cảm xúc và thử thách khác nhau. Là người vừa làm nghề y, vừa tham gia giảng dạy, ông cảm nhận sâu sắc sự giao thoa giữa tính nhân văn và tinh thần phụng sự con người của hai nghề nghiệp cao quý này.
Nếu như dịp Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, ông từng viết một ca khúc gửi gắm tình cảm với nghề y, thì khi tháng 11 trở về, những ký ức về Thầy Cô lại trở thành nguồn cảm hứng để ông viết nên bài thơ “Đò dọc đò ngang”. Tác phẩm ra đời một cách ngẫu hứng, trong buổi sáng làm việc, khi ngày Nhà giáo Việt Nam đang đến gần khoảng ba tuần. Từ những suy tư về nghề giáo và những người đã dìu dắt mình, hình ảnh những chuyến đò dần hiện lên trong tâm trí ông.
Nhưng khác với hình ảnh quen thuộc về những chuyến đò ngang chở học trò qua dòng sông tri thức, tứ thơ của vị giáo sư mở rộng ra hành trình dài hơn - hành trình mỗi người phải đi qua trong cuộc đời. Ở đó, dòng sông không phải lúc nào cũng êm đềm, có những chặng đường đầy giông gió, những thời điểm tưởng chừng khó vượt qua. Và chính trong hoàn cảnh ấy, hình ảnh người thầy càng trở nên đáng quý:
“Chuyến đò nào đưa chúng em sang sông
Gió lồng lộng, sóng cuộn, dữ dằn, đêm tối
Thầy an định với mái chèo nhẹ nhàng chỉ lối
Đưa chúng em đi, bao thế hệ học trò
Vượt sóng dữ để đến bờ hạnh phúc.”
Trong hình dung của tác giả, người Thầy không chỉ truyền đạt tri thức mà còn là điểm tựa tinh thần cho học trò giữa những biến động của cuộc sống. Giữa “sóng cuộn, dữ dằn, đêm tối”, người Thầy vẫn giữ được sự “an định”, bình tĩnh cầm mái chèo và nhẹ nhàng chỉ lối. Đó là hình ảnh của bản lĩnh, trí tuệ và sự từng trải của những người đi trước - những người không đi thay học trò, nhưng trao cho họ niềm tin và phương hướng để tự mình vượt qua thử thách.
Với Trung tướng Lê Hữu Song, người Thầy không chỉ là những Thầy Cô từng giảng dạy dưới mài trường. Trong cuộc sống, có những người chưa từng đứng trên bục giảng, không trực tiếp dạy ta bằng sách vở, nhưng qua hành động, cách ứng xử và sự tận tụy, họ vẫn để lại những bài học sâu sắc: “Trong cảm nhận sau hơn 50 năm cuộc đời, tôi thấy rằng không phải chỉ là đò ngang mà còn có những chuyến đò dọc. Thông thường, khi nói đến người Thầy ta hay nhớ đến những người Thầy, Cô giáo thời ở phổ thông và ở bậc đại học. Còn những người Thầy trong cuộc sống, những người Thầy mà có thể nói là không dạy ta ngày nào, nhưng mà qua những hành động, qua những việc làm thì chúng ta lại thấy được rằng có những cái chỉ dẫn và họ chính là những người Thầy vĩ đại.”
Ông nhớ lại những ngày đầu bước chân vào ngành y, khi bản thân còn nhiều bỡ ngỡ, chính những người y tá, điều dưỡng và nhân viên công vụ đã tận tình chỉ bảo từ những công việc nhỏ nhất. Những bài học ấy có thể không xuất hiện trong giáo trình, nhưng góp phần hình thành tác phong, trách nhiệm và nhân cách của một người Thầy thuốc. Từ cách làm việc, ứng xử với đồng nghiệp đến sự tận tâm với người bệnh, mỗi điều bình dị đều có thể trở thành một bài học quý giá.
Bởi vậy, trong cảm nhận của ông, người Thầy hiện diện ở nhiều vị trí, nhiều hoàn cảnh khác nhau. Có người dạy ta bằng tri thức, có người dẫn dắt bằng kinh nghiệm, có người trở thành tấm gương qua chính những việc làm thầm lặng. Dù là “Đò ngang” hay “Đò dọc”, tất cả đều góp phần đưa mỗi người đến bến bờ trưởng thành.
“…Học Thầy, học Bạn, học Anh Em
Học để làm từ những điều nhỏ nhất…”
Từ ký ức về hành trình được dìu dắt, “Đò dọc đò ngang”tiếp tục mở ra suy ngẫm về sự tiếp nối giữa các thế hệ. Nếu ngày hôm qua, mỗi người từng là một học trò được Thầy Cô nâng đỡ, thì hôm nay, họ có thể trở thành người truyền trao tri thức, kinh nghiệm và những giá trị tốt đẹp cho thế hệ đi sau.
Là người từng được nhiều thế hệ Thầy Cô, đồng nghiệp và những người đi trước chỉ bảo, nay Trung tướng, GS,TS,BS Lê Hữu Song cũng tham gia giảng dạy, đào tạo các thế hệ học trò tiếp nối sự nghiệp y học. Sự chuyển tiếp từ người học trò đến người Thầy khiến những lời thơ trong tác phẩm mang thêm chiều sâu của sự chiêm nghiệm:
“Hôm nay đây em được theo nghiệp Thầy
Ngày dạy dỗ đêm về suy nghĩ
Những lời thầy văng vẳng xa xa
Nét chữ nét người không được tách ra
Có trí có tâm mới thành người có ích...”
Những câu thơ như lời tự sự về trách nhiệm của người tiếp nhận tri thức. Theo đuổi nghiệp Thầy không đơn thuần là tiếp tục công việc giảng dạy mà còn là hành trình không ngừng tự học, tự rèn luyện và suy ngẫm về những điều cần trao truyền. Đặc biệt, câu thơ “Nét chữ nét người không được tách ra” gợi nhắc một quan niệm giáo dục giàu tính nhân văn: tri thức cần song hành với nhân cách. Bởi thế, lời nhắn gửi “Có trí có tâm mới thành người có ích” cũng chính là điều mà tác giả mong muốn được tiếp tục trao truyền đến các thế hệ học trò.
Từ bài thơ ban đầu, qua phần phổ nhạc của Thượng tá, nhạc sĩ Phan Đình Quang, “Đò dọc Đò ngang” được chuyển tải bằng giai điệu, góp phần lan tỏa những tâm tư, tình cảm về người thầy. Ca khúc không chỉ gợi nhớ những năm tháng dưới mái trường, mà còn nhắc mỗi người nhìn lại những ân tình đã nhận được trên hành trình trưởng thành, những bài học đôi khi bắt đầu từ điều bình dị nhất nhưng theo ta suốt cuộc đời.
Với GS,TS,BS Lê Hữu Song, viết “Đò dọc Đò ngang”cũng là dịp để nhìn lại hành trình của chính mình: từ một người học trò được Thầy Cô dìu dắt đến người Thầy đang tiếp tục trao truyền tri thức và kinh nghiệm cho thế hệ sau. Ông bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các Thầy giáo, Cô giáo đã dạy dỗ, chỉ bảo và góp phần làm nên con người mình hôm nay. Như ông chia sẻ, nếu không có những lời dạy dỗ của Thầy Cô, sẽ không có ông của ngày hôm nay.
Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, bác sĩ Song gửi lời tri ân tới các thế hệ nhà giáo, Ông chia sẻ: “Tôi rất là may mắn vì mình có 2 nghề: nghề Thầy thuốc và nghề Thầy giáo, mình đã từng là học trò và cho đến bây giờ mình vẫn là học trò và mình rất may mắn gặp được những người Thầy giáo, Cô giáo đã truyền đạt cho mình những kiến thức vô cùng tuyệt vời để mình có thể đúc kết được nhiều kinh nghiệm trong chuyên môn cũng như trong cuộc sống. Nhân dịp ngày 20 tháng 11 - ngày Nhà giáo Việt Nam, cũng như thông qua món quà là tác phẩm “Đò dọc Đò ngang” xin được trân trọng gửi lời cảm ơn, tri ân của Bs Song tới Thầy giáo Cô giáo đã, đang, và sẽ dạy dỗ, dìu dắt để bác sĩ Song có được như ngày hôm nay. Kính chúc toàn thể các Thầy Cô giáo sức khỏe, hạnh phúc, và tiếp tục có nhiều cống hiến hơn nữa trong công tác giảng dạy, đào tạo để cho nền giáo dục của đất nước ngày càng phát triển.”
Ngày 20/11 là dịp để mỗi người hướng về những người đã từng dìu dắt mình, nhưng lòng biết ơn không chỉ được gửi gắm trong một ngày kỷ niệm. Nó còn hiện diện trong cách mỗi người sống, làm việc, tiếp nối những bài học đã nhận được và trao đi những điều tốt đẹp cho thế hệ mai sau.