Trong dòng chảy không ngừng của xã hội hiện đại, di sản văn hóa không chỉ cần được bảo tồn mà còn cần được "đánh thức" bằng những hình thức thể hiện mới mẻ, sáng tạo. Có thể nói, nghệ thuật biểu diễn giữ một vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát huy các giá trị lịch sử và văn hóa của dân tộc.
Trước hết, nghệ thuật biểu diễn giúp tái hiện lịch sử một cách sinh động và giàu cảm xúc. Những câu chuyện, những nhân vật tưởng như chỉ tồn tại trong sách vở, khi được đưa lên sân khấu, đã trở nên gần gũi, chân thực và dễ dàng chạm đến trái tim công chúng. Bên cạnh đó, thông qua các loại hình biểu diễn, những giá trị văn hóa truyền thống như âm nhạc, ngôn ngữ, trang phục hay phong tục tập quán được bảo tồn và lan tỏa một cách tự nhiên. Nghệ thuật trở thành cầu nối đưa di sản đến gần hơn với đời sống đương đại.
Theo biên kịch Hồng Hoa, không dừng ở gìn giữ, bảo tồn, nghệ thuật biểu diễn còn góp phần làm mới di sản bằng cách kết hợp giữa yếu tố truyền thống và tinh thần sáng tạo hiện đại. Chính sự chuyển hóa này giúp các giá trị văn hóa không bị mai một, mà được nối dài sức sống, từ đó khơi gợi cảm xúc, nuôi dưỡng niềm tự hào, ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa trong mỗi cá nhân, nhất là thế hệ trẻ. Đó cũng là lý do tác giả Hồng Hoa luôn miệt mài theo đuổi con đường dùng cảm quan nghệ thuật để khơi dậy những ký ức giàu giá trị trong chiều sâu văn hóa-lịch sử.
Việc chuyển hóa các chất liệu truyền thống như dân ca, âm nhạc dân tộc thành những tác phẩm mang hơi thở đương đại nhưng vẫn giữ được bản sắc là một hành trình đòi hỏi nhiều trải nghiệm, sự tinh tế và cả trách nhiệm của người nghệ sĩ.
"Điều quan trọng nhất là sự am hiểu sâu sắc về chất liệu truyền thống. Người sáng tạo cần "đi vào bên trong" di sản, hiếu được cấu trúc, tinh thần, ngữ điệu và bối cảnh văn hóa của từng làn điệu, từng loại hình âm nhạc. Chỉ khi hiểu đúng, hiểu đủ thì mới có thể phát triển mà không làm sai lệch bản chất. Bên cạnh đó, cần xác định rõ yếu tố "cốt lõi" của truyền thống để giữ lại. Đó có thể là thang âm, tiết tấu, cách luyến láy, hay tinh thần, cảm xúc đặc trưng. Việc đổi mới nên tập trung ở hình thức thể hiện, phối khí, dàn dựng... thay vì thay đổi những giá trị nền tảng." - Nhạc sĩ Nguyễn Cường chia sẻ
Một kinh nghiệm quan trọng khác là biết tiết chế. Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại cần hài hòa, tránh việc "hiện đại hóa quá mức" khiến tác phẩm mất đi bản sắc, hoặc ngược lại, quá nặng tính bảo tồn khiến khó tiếp cận với khán giả hôm nay. Ngoài ra, việc đưa công nghệ và ngôn ngữ nghệ thuật đương đại vào cũng cần có chọn lọc. Từ ánh sáng, sân khấu, đến cách kể chuyện, tất cả đều nên phục vụ cho việc tôn vinh chất liệu truyền thống, chứ không làm lu mờ nó. Cuối cùng, không thể thiều sự nhạy cảm với khán giả đương đại. Một tác phẩm thành công là khi vừa giữ được "hồn cốt" dân tộc, vừa tạo được sự đồng cảm, kết nối với người xem hôm nay.
Vừa qua, vở ca kịch “Hùm thiêng Yên Thế” được công diễn vào giữa tháng 3/2026 tại xã Yên Thế, tỉnh Bắc Ninh, nhân kỷ niệm 142 năm khởi nghĩa Yên Thế (16/3/1884-16/3/2026). Tác phẩm khai thác hình tượng Hoàng Hoa Thám - vị thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa Yên Thế; được chắp bút và tổng đạo diễn bởi tác giả Hồng Hoa, với phần âm nhạc do nhạc sĩ Nguyễn Cường đảm nhận.
Cũng tại buổi tọa đàm, biên kịch Hồng Hoa và nhạc sĩ Nguyễn Cường đã trao tặng 100 cuốn sách là kịch bản văn học vở ca kịch “Hùm thiêng Yên Thế” cho Trung tâm Thông tin-Thư viện, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội để bổ sung nguồn tư liệu cho công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.
