Kỷ nguyên số mở ra nhiều cơ hội tiếp cận, sáng tạo và phổ biến nghệ thuật, nhưng cũng đặt ra thách thức. Hội thảo quốc tế lần thứ 4 do Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương tổ chức với chủ đề “Hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật Việt Nam trong kỷ nguyên số”, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đổi mới toàn diện phương thức đào tạo nghệ thuật, gắn kết công nghệ số và trí tuệ nhân tạo với nhiệm vụ bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp văn hóa.
Một lớp học mỹ thuật, nơi sinh viên sử dụng trí tuệ nhân tạo để tìm kiếm ý tưởng cho đồ án. Một giờ học thanh nhạc, trong đó video trở thành công cụ giúp người học điều chỉnh kỹ thuật biểu diễn. Hay những hình thức nghệ thuật truyền thống được số hóa, đưa vào bài giảng và tiếp cận với thế hệ trẻ bằng phương thức mới. Công nghệ đang làm thay đổi cách giáo dục nghệ thuật.
Theo PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, để phát triển giáo dục nghệ thuật, cần thay đổi nhận thức và cách đầu tư, xác định giáo dục nghệ thuật là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển con người. Đồng thời, cần xây dựng hệ sinh thái kết nối nhà trường với bảo tàng, nhà hát, nghệ sĩ, nghệ nhân, doanh nghiệp văn hóa và công nghệ:
“Trong bối cảnh mà chúng ta đang tập trung cho nghệ thuật, cho văn hóa thì việc mà chúng ta cần nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục trong nhà trường, tập trung hơn nữa trong việc nâng cao chất lượng của các giảng viên, giáo viên. Đấy là một nhiệm vụ vô cùng cấp bách và tôi nghĩ rằng, sự kiện hội thảo quốc tế như thế này cũng là cách chúng ta vừa cọ xát, vừa trao đổi kinh nghiệm với các học giả quốc tế cũng vừa là cách xây dựng thương hiệu và việc chú ý nhiều hơn đến các hoạt động, sự kiện như thế này cũng là cái cách mà chúng ta đưa nghệ thuật gần gũi hơn với cuộc sống.”
PGS.TS. Đào Đăng Phượng, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, cho rằng, đổi mới giáo dục nghệ thuật cần được thực hiện trên nền tảng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, đồng thời phải gắn với nhiệm vụ giữ gìn, phát huy hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam. Đặc biệt, xây dựng hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể, gồm cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý, nghệ sĩ, nghệ nhân, doanh nghiệp, cộng đồng nắm giữ di sản và các đối tác quốc tế. Các bên cần phối hợp phát triển học liệu số, cơ sở dữ liệu di sản, hạ tầng công nghệ và cơ chế chia sẻ nguồn lực, gắn đào tạo với thực tiễn sáng tạo và thị trường.
“Chúng tôi nhận thấy, không chỉ lĩnh vực khoa học kỹ thuật, mà lĩnh vực nghệ thuật chúng ta cũng phải có những đổi mới để thích ứng, đặc biệt là các cơ sở đào tạo phải có sự liên kết với nhau, đề xuất về chính sách, chiến lược phát triển giáo dục hiện nay cũng như là tìm ra những hướng đi, cách giải quyết từ trong những bài giảng của giảng viên cho đến đường hướng chiến lược của mỗi cơ sở giáo dục đào tạo trong sự phát triển kỷ nguyên số.”
Các tham luận tại hội thảo tập trung vào những nội dung như ứng dụng AI trong sáng tác và đào tạo, phát triển học liệu số, đổi mới phương pháp giảng dạy, số hóa di sản và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Tiến sĩ Nguyễn Hoa Mai, Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh kiến nghị tăng cường lồng ghép các giá trị văn hóa vào chương trình đào tạo, mở rộng hoạt động trải nghiệm di sản, giao lưu với nghệ sĩ, nghệ nhân.
Trong khi đó, bà Hoàng Thu Hiền, Phó Hiệu trưởng phụ trách trường Cao đẳng văn hóa nghệ thuật Thái Bình, tỉnh Hưng Yên đề xuất cần có cơ chế đặc thù, tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo nghệ thuật ứng dụng công nghệ số vào giảng dạy, để giảng dạy nghệ thuật gắn liền với thực tế cuộc sống, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa:
“Việc ứng dụng công nghệ số quảng bá cũng như phát triển các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật cũng là một trong những cách để đưa văn hóa nghệ thuật đến gần hơn đối với người xem. Chúng tôi rất mong muốn sẽ có cơ chế, chính sách đặc thù đối với các nhà trường cũng như các cơ sở đào tạo, lĩnh vực văn hóa nghệ thuật để các thầy cô có điều kiện yên tâm cống hiến, cũng như là trang bị những kiến thức cũng như khả năng của mình trong việc ứng dụng công nghệ số trong việc giảng dạy nghệ thuật.”
Một hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật trong kỷ nguyên số không thể hình thành chỉ bằng việc đưa công nghệ vào lớp học. Điều quan trọng hơn là tạo nên sự kết nối giữa nhà trường, người thầy, người học, nghệ sĩ, nghệ nhân, các thiết chế văn hóa và cộng đồng. Từ những chuyển động trong từng lớp học đến yêu cầu đổi mới ở tầm hệ thống, giáo dục nghệ thuật đang đứng trước cơ hội mở rộng không gian phát triển, góp phần nuôi dưỡng những con người có năng lực sáng tạo, có chiều sâu văn hóa và trách nhiệm với cộng đồng./.
